Geslaagd symposium mentale gezondheidsnetwerken: samen leren en nieuwe verbindingen leggen.

Het symposium werd georganiseerd door de (branche)organisaties van het sociaal domein, de huisartsenzorg, de ggz, cliënten, zorgverzekeraars en gemeenten. Zij hadden een belangrijke mijlpaal te vieren: met 45 mentale gezondheidsnetwerken is er een landelijke dekking voor heel Nederland. En natuurlijk werd verder gepraat en vooruitgekeken naar de volgende stappen in deze beweging. Dagvoorzitter Wout Adema, regiodirecteur Amsterdam bij het Leger des Heils, opende een dag vol energie, ontmoeting en inspiratie.

Een beweging die noodzakelijk is
Raheel Raisi, senior manager Strategie & Innovatie bij Zilveren Kruis, heette de deelnemers welkom. Zij benadrukte de urgentie van de opgave. De vraag naar mentale gezondheidszorg groeit, wachtlijsten worden niet korter en burgers en professionals ervaren dagelijks de gevolgen daarvan. Tegelijkertijd weten we dat hulpvragen van inwoners zich niet laten vangen in de grenzen van afzonderlijke domeinen.

Volgens Raisi vormen mentale gezondheidsnetwerken daarom een noodzakelijke beweging: niet organiseren vanuit systemen en financieringsstromen, maar vanuit de vraag van inwoners. Niet doorverwijzen, maar samen begrijpen wat iemand nodig heeft. Zij riep alle deelnemers op om van elkaar te leren, ervaringen uit te wisselen en samen verder te bouwen aan de transformatie die in gang is gezet.

Trots op wat er bereikt is
Barbara Goezinne, directeur-generaal Curatieve Zorg van het ministerie van VWS, verzorgde de officiële opening. Zij sprak haar grote waardering uit voor alle betrokken partijen die de afgelopen jaren hebben gewerkt aan de ontwikkeling van mentale gezondheidsnetwerken. De beweging vroeg om lef, doorzettingsvermogen en samenwerking over domeinen heen. Het is een belangrijke pijler binnen het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA).

Goezinne gaf aan dat er onderweg momenten zijn geweest waarop zij zich heeft afgevraagd of het daadwerkelijk zou lukken om in alle regio’s tot mentale gezondheidsnetwerken te komen. Juist daarom was zij trots dat nu alle 45 regio’s actief aan de slag zijn en dat alle domeinen volwaardig meedoen. Zij complimenteerde alle betrokken met wat gezamenlijk is bereikt.

Van behandelen naar begrijpen
De keynote werd verzorgd door Floortje Scheepers, hoogleraar Innovatie in de ggz bij UMC Utrecht en lid van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
In een inspirerend verhaal nam zij de deelnemers mee in de noodzaak van een fundamenteel andere manier van kijken naar mentale gezondheid. Mentale ontregeling is geen lineair probleem, maar een complex adaptief fenomeen dat altijd samenhangt met de context waarin iemand leeft.

Daarom moeten we volgens Scheepers niet alleen kijken naar symptomen en diagnoses, maar vooral naar de mens, zijn relaties, leefomgeving, mogelijkheden en persoonlijke doelen. Scheepers pleitte voor een verschuiving: van lineair naar netwerkdenken, van behandelen naar herstel van balans, van medicaliseren naar socialiseren, van meten naar samen begrijpen.

Bestuurlijk panel: veel energie én veel eensgezindheid
Tijdens het bestuurlijke panel gingen Barbara den Doelder (InEen), Barbara Goezinne (VWS), Mirjam Maasdam (VNG), Cevdet Örnek (Sociaal Werk Nederland), Fred Paling (de Nederlandse ggz), Raheel Raisi (Zorgverzekeraars Nederland), Paul van Rooij (MIND) en Mariëtte Willems (LHV) met elkaar in gesprek over de toekomst van mentale gezondheidsnetwerken.

Onder leiding van Wout Adema ontstond een levendige discussie over gezamenlijke verantwoordelijkheid, het verkennend gesprek, de rol van gemeenten, preventie, leiderschap en de benodigde systeemverandering. Opvallend was de grote mate van eensgezindheid over het toekomstperspectief van de mentale gezondheidsnetwerken. Alle panelleden onderschreven dat mentale gezondheidsnetwerken geen tijdelijk project zijn, maar een langdurige transformatie die vraagt om volharding, samenwerking en vertrouwen.

Inspirerende voorbeelden uit het hele land
Na het plenaire programma volgden drie rondes van inspirerende workshops, waarin regio’s, onderzoekers, ervaringsdeskundigen en professionals hun ervaringen deelden.
De workshops lieten zien hoe breed en veelzijdig de beweging inmiddels is geworden. Het ging over thema’s als de werkzame mechanismen van de netwerken, effecten van verkennende gesprekken, monitoring, de inzet van ervaringsdeskundigheid en peer support, wachtlijstreductie, de rol van gemeenten en de verbinding tussen mentale gezondheid, werk en participatie.

Minstens zo belangrijk als het inhoudelijke programma waren de vele ontmoetingen tussen deelnemers. De hele dag door werden ervaringen uitgewisseld, contacten gelegd en nieuwe samenwerkingen verkend. Juist die verbinding vormt de kracht van de mentale gezondheidsnetwerken: leren van elkaar, samen ontwikkelen en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor passende ondersteuning van inwoners met mentale klachten.

Het symposium maakte duidelijk dat Nederland met de 45 mentale gezondheidsnetwerken beschikt over een stevig basis om beoogde transformatie verder vorm te geven. Tegelijkertijd werd ook duidelijk dat de beweging nog maar net begonnen is. Met nieuwe inzichten, nieuwe verbindingen en veel energie gingen de deelnemers huiswaarts.